Hilal Y.
BESLENME VE KANSERIN ILISKISI NEDIR?
DNA hasarina yol acan bir cok faktor var. Bunlar arasinda sigara kullanilmasi, uygun olmayan beslenme sekli, cesitli virus ve biyolojilal Y.k ajanlar, alkol kullanilmasi, gunes isinlari ve bazi besin katki maddeleri gibi ornekleri sayabiliriz.
Alinan besinlerin vucutta kullanilmalari sirasinda ortaya cikan ve serbest oksijen radikalleri denilen bazi yan urunler, DNA yapisinda bozulmaya yol acan en onemli faktorlerden birisidir.
Besinler icinde bulunan antioksidan maddeler ise, bu serbest radikalleri baglayarak DNA uzerindeki kotu etkisini onluyor. Bu nedenle antioksidanlardan zengin beslenme, kanserden korunmada onemli. DNA da bozulmaya yol acan faktorlere kanserojen etkenler adini veriyoruz.
Kanserojen etkenler sindirim yolu, solunum yolu veya deriye dogrudan temasla vucuda giriyorlar. Bazen yedigimiz besinlerin icinde bulunuyor; bazen de pisirme sirasinda pisirme sekline gore gelisiyor.
Kisaca ozetlemek gerekirse, kanser hastaliginin en onemli sebeplerinin basinda, beslenme seklimiz geliyor. Bu nedenle;
• kansere yol acan kanserojen etkenlerden uzak kalarak,
• kanser gelismesini onleyen besinlerden bol alarak, kanserden korunabiliriz .
BESLENME SEKLINDE KANSER GELISME RISKINI ARTIRAN ETKENLER NELERDIR?
Yaglar Yaglar, hem hayvansal gidalarda hem de bitkisel gidalarda bulunuyor ve uc gruba ayriliyorlar.
• Sature yaglar: Hayvansal gidalar, tereyagi, kaymak
• Polyansature yaglar: Margarinler, aycicegi ve misirozu yagi
• Monoansature yaglar: Zeytinyagi
Yagli beslenmenin kanser gelismesine neden oldugunu gosteren bir cok calisma bulunuyor. Yagli beslenmenin DNA'si bozulmus olan hucrenin cogalmasini kolaylastirdigi ileri suruluyor. Ayrica alinan yagin vucutta yakilmasi sirasinda, ortaya bol miktarda serbest oksijen radikallerinin ortaya ciktigi ve bunlarin kanser gelisme riskini artirdigina inaniliyor. Ozellikle sature yaglardan alinan yaglarin bu etkisinin daha fazla oldugu biliniyor.
Bu nedenle sature yaglari iceren kirmizi et ve tereyagi gibi hayvansal yaglardan uzak durulmasi oneriliyor. Icerdigi fenolik asitlerden dolayi zeytin yaginin kanser gelismesini onledigini gosteren calismalar var. Bir monoansature yag olan zeytin yaginin vucutta yakilmasi sirasinda serbest oksijen radikallerinin daha az ortaya ciktigi biliniyor.
Bu da zeytinyaginin iyi etkilerinden birisi. Su halde beslenme rejimi icerisinde yer almasi gereken yag gereksinimimizi mumkun oldugu kadar zeytin yagi kullanarak karsilamamiz gerekiyor.
Besinin Pisirilme Sekli Eger besinler tavada(yagda kizartma) veya izgarada (kozde) pisiriliyorsa, cok yuksek isida pisiriliyor demektir.
Bu sirada ortaya cikan bazi maddeler (heterosIklik aminler) kanserojen etkenlerdir. Besinlerin sIk sIk bu sekilde pisirilerek yenilmesi, kanser riskini artiriyor. Ozellikle kizartmada kullanilan yaglarin birkac defa kullanilmasi bu riski daha da artiriyor.
Zeytinyagi kizartmada kullanildiginda, diger sivi yaglara kiyasla daha az kanserojen etkisi olan serbest oksijen radikalleri ortaya cikiyor. Bu nedenle kizartmalarin da zeytinyagi ile pisirilmesi oneriliyor. Besinlerin haslanarak pisirilmesiyle bu sorun ortadan kalkiyor.
Haslama icin kullanilan suyun icerisine bir cok besleyici madde gectiginden bu suyun dokulmemesi gerekiyor. Diger bir yontem de besinlerin buhar yoluyla pisirilmesi. Besinlerin pisirilmesi sirasinda icerdigi antioksidan maddelerin korunmasi icin en uygun yontem olarak, besinlerin buharda veya mikrodalga firinda pisirilmesi oneriliyor.
Besinin Saklanma Sekli
Taze sebze ve meyve bulunamadiginda, donmus gidalar tercih edilir. Cunku donmus gidalar hemen tazeyken donduruldugu icin ozelliklerini korurlar.
Donmus gidalari konserve yiyeceklere tercih etmelisiniz.
Tarim Ilaclari
Gunumuzde artan nufusun beslenmesi icin tarimda yogun miktarda cesitli kimyasal maddeler kullaniliyor. Ozellikle boceklerle savas amaciyla kullanilan ilaclarin kanserojen etkileri biliniyor. Bu nedenle bir cok bati ulkesinde artik tarim ilaclarinin kullanilmadigi organik tarim gelisiyor. Ulkemizde henuz boyle bir degisim olmadigi icin sebze ve meyvelerin bol su ile yikanmasi, alinabilecek en onemli tedbir olarak goruluyor. Marul, lahana gibi sebzelerin dis yapraklari bu ilaclarin buyuk bir kismini tasidigindan bu yapraklarin atilmasi uygun bir onlem olarak goruluyor.
Katki Maddeleri
Bazi besinlerin daha uzun sure dayanmasi icin iclerine bazi katki maddeleri ekleniyor. Nitrit ve nitratlar bu amacla kullanilan maddelerin basinda geliyor. Bu maddeler en cok et, sosis, salam, gibi yiyeceklerde kullaniliyor. Bu maddelerin fazla kullanildiginda kanserojen etkileri oldugu biliniyor.
PROF DR BIKE KOCAOGLU
